Scroll naar beneden en reis door de tijd: van de eerste sporen tot vandaag.
Scroll om te reizen
Jaar
ca. 2500 v.Chr.
ca. 2500 v.Chr. – 600
De oertijd
Waar nu het dorp ligt, woonden al mensen lang voordat iemand van Susteren had gehoord.
ca. 2500 v.Chr.
ca. 2500 v.Chr.
De eerste sporen
Lang voordat er een kerk, een markt of een carnavalsvereniging was, woonden hier al mensen. In Susteren zijn bekers gevonden uit de klokbekercultuur, aardewerk van zo’n 4500 jaar oud. Ze staan nu in het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden.
Bij de latere dorpskern lag in de tweede en derde eeuw een Romeins grafveld: de plek was blijkbaar goed om te wonen. Daarna blijft het lang stil. Vanaf de tweede helft van de zesde eeuw vestigen zich hier Frankische boeren, aan de weg van Maastricht naar het noorden. Een akte uit 714 noemt hen Mosariërs: Maaslanders.
Monniken uit Maastricht, een stichteres, een Frankische vorst, een koning en een Vikingvloot.
ca. 670
ca. 670
Monniken uit Maastricht
Rond 670 brengen monniken van de Salvatorabdij in Maastricht het christendom naar Susteren. Ze bouwen een bedehuis en een kleine cel voor een paar monniken: het begin van wat later de Papenmunster heet.
Rond 690 sticht Amelberga in Susteren een vrouwenklooster, met hulp van haar vader, koning Sanderbout. Ze is opgeleid in het klooster van Munsterbilzen, bij abdis Landrada. Bij opgravingen in de kerk zijn stenen doodkisten gevonden uit de zevende of vroege achtste eeuw.
In 714 koopt Pepijn van Herstal, de machtigste man van het Frankische rijk, het klooster van Albericus en geeft het aan Willibrord. Die zoekt een plek voor zijn monniken, die uit Friesland zijn gevlucht. Samen met Amelberga richt Willibrord het vrouwenklooster in naar Iers voorbeeld. In 717 of 718 schenkt de monnik Ansbald hem de erfenis van zijn vader Wigibald.
Rond 775 sterft Gregorius van Utrecht, een metgezel van Bonifatius en later abt in Utrecht. Hij wordt in Susteren begraven. Al eerder, rond het midden van de achtste eeuw, vond de heilige Vastrada hier haar laatste rustplaats.
In 882 trekken de Vikingen plunderend door het Maasland en verwoesten ze de abdij. Susteren krabbelt op: het klooster wordt een stift, een gemeenschap van adellijke vrouwen, de kanunnikessen.
Na de verdeling van het Frankische rijk heeft de verre koning in Susteren weinig te zeggen: de adel uit de streek neemt de kloosters in handen. Keizer Arnulf in 891 en koning Zwentibold in 895 proberen hun gezag te herstellen, maar dat lukt niet.
De kerk die nu basiliek is, krijgt haar vorm. En Susteren wordt een stad.
11de eeuw
11de eeuw
Een nieuwe kerk
In de elfde eeuw gaat de kerk door brand verloren. Er komt een nieuwe voor in de plaats: Romaans, sober en stevig. Het koor en de crypte zijn waarschijnlijk de oudste delen die er vandaag nog staan.
In de twaalfde eeuw krijgt de kerk aan de westkant een gesloten westbouw: een zware middentoren met een achthoekige spits, met aan weerszijden lagere, vierkante traptorens. Binnen ligt een koor.
In 1260 duikt de schepenbank van Susteren op: zeven schepenen die recht spreken en ook als notaris werken. De akte laat zien dat Susteren al voorrechten heeft en dat de inwoners burgers heten. Het stadje mag een gracht en een wal aanleggen, en er is een schutterij: de oude schutten van Sint-Sebastiaan en de jonge schutten van Petrus en Paulus.
In 1276 wordt Susteren voor het eerst een stad genoemd. Dat jaar geeft Reinoud van Gelder Susteren terug aan Walram van Valkenburg, en daarmee houdt het gedeelde heerschap op. Dat is precies 750 jaar geleden: daarom is 2026 een feestjaar.
Rond 1330 bezetten troepen uit Brabant en Gelre Susteren, zeven maanden lang. In die woelige tijd stort de zuidtoren van de Amelbergakerk in en gaat het archief van de abdij verloren. Abdis Agnes van Beechoven laat de abdij daarna herstellen.
In 1402 komt Susteren in handen van de hertog van Gulik, een vorst uit het Duitse Rijnland. Bijna vier eeuwen blijft het Guliks. In 1494 wordt het een ambt, met een eigen ambtman die namens de hertog bestuurt.
Een tijd lang kerkt de parochie in de abdijkerk. Rond 1430 laat de abdis er vlak naast een eigen parochiekerk bouwen: de Mariakerk. Het oudste stuk met een jaartal is de Mariaklok uit 1434.
In 1447 noemt een brief van de paus voor het eerst een bijzonder gebruik: om de zeven jaar worden in Susteren de relieken getoond. Pelgrims die naar Aken en Maastricht trekken, doen ook Susteren aan. In de zestiende eeuw verdwijnt de vaart, maar in 1888 keert ze terug.
De Fransen komen, de abdij verdwijnt, en de trein brengt de wereld naar het dorp.
1791
1791
Eén kerk voor iedereen
In de tweede helft van de achttiende eeuw raakt de Mariakerk in verval. In 1791 spreken de abdis, het kapittel en de stadsraad af dat de Amelbergakerk weer de parochiekerk wordt. De Mariaparochie heet voortaan Amelbergaparochie.
In 1794 nemen Franse troepen de abdij in beslag en gebruiken haar als hospitaal, smederij en slachthuis. In een strenge winter slopen inwoners het hout eruit om te stoken. In 1810 koopt een winkelier uit Susteren wat er nog staat en bouwt er twee huizen van, met stallen en schuren.
Na de Franse tijd komt Susteren in 1815 bij het Koninkrijk der Nederlanden. Als België in 1830 in opstand komt, valt bijna heel Limburg negen jaar onder Belgisch bestuur. In 1839 wordt Limburg verdeeld en hoort Susteren voorgoed bij Nederland.
In 1865 opent het station aan de spoorlijn van Maastricht naar Venlo. Het dorp ligt ineens aan de wereld: reizigers, post en goederen komen voortaan per spoor.
Eind jaren 1870 komt de jonge baron Lambert von Fisenne uit Gangelt vaak naar Susteren. Hij beschrijft de kerk en haar schatten, en het kerkbestuur vraagt hem daarna de kerk te restaureren. Ook architect Pierre Cuypers werkt aan de kerk en geeft de westbouw zijn huidige gezicht. In 1886, nadat haar relieken zijn onderzocht, wordt de kerk aan de heilige Amelberga gewijd.
In 1917 opent in Susteren een groot rangeerterrein, waar de kolentreinen uit de mijnen worden gesorteerd. In dezelfde tijd komt er een tunnel onder het spoor: jarenlang de enige verbinding tussen Susteren en Heide. Er komen nieuwe huizen aan het Vincentiusplein, de Marialaan en de Wilhelminalaan, en de NS bouwt woningen in Kavinksbosch en aan de Heerenstraat. In 1918 krijgt het dorp er een derde parochie bij: de Mariaparochie.
In juli 1937 gaat bij de Heiligdomsvaart een openluchtspel in première, geschreven door de priester-dichter Jacques Schreurs. Het dorp speelt zijn eigen geschiedenis, met Amelberga en Zwentibold in de hoofdrol. In 1951 doen er 300 spelers mee, met paarden en vuurwerk.
Bijna vijf jaar bezet, en een winter lang ligt het front vlak bij Susteren.
10 mei 1940
10 mei 1940
De Duitsers komen
In de nacht van 9 op 10 mei 1940 steken NSB’ers en Duitse soldaten tussen Schalbruch en Susteren de grens over, door het IJzerenbos, om de bruggen over het Julianakanaal en de Maas in handen te krijgen. De volgende ochtend trekken Duitse soldaten in groten getale door Susteren. De bezetting duurt bijna vijf jaar.
In september 1944 lijkt de bevrijding dichtbij, maar de geallieerden komen tot stilstand. Vier maanden lang ligt het front vlak bij Susteren. Op 15 januari 1945 trekt een compagnie van bijna honderd soldaten op naar het dorp, en die wordt bijna helemaal uitgeschakeld. Later die dag komt een colonne tanks uit het zuiden en is Susteren bevrijd. Een groot deel van het dorp is dan onbewoonbaar. Op 18 januari volgt Heide: de tunnel staat onder water, en de Britten moeten over het rangeerterrein vechten. Het Duitse kanon op het Raadhuisplein herinnert er nog altijd aan.
Nieuwe wijken, nieuwe gemeenten, een basiliek en een dorp dat zijn eigen taal blijft spreken.
vanaf eind jaren 50
vanaf eind jaren 50
Susteren groeit
Vanaf het eind van de jaren vijftig groeit Susteren buiten zijn oude grenzen. Oude wallen en grachten verdwijnen en er komen nieuwe wijken: Molenveld, Wolfskoul, Munsterveld, Heulst, Middelveld en Mehre. Rond 1960 verdwijnen ook de laatste resten van de abdij: de huizen die de winkelier er in 1810 van maakte.
In 1982 gaat Susteren samen met Nieuwstadt en Roosteren. De nieuwe gemeente houdt de naam Susteren en bestaat ruim twintig jaar, tot de fusie met Echt in 2003.
Op 1 januari 2003 gaan de gemeenten Echt en Susteren samen. Susteren is sindsdien een van de kernen van de gemeente Echt-Susteren, maar het blijft gewoon Susteren.
Van klokbeker tot carnavalsschlager, van Vikingen tot carnaval: 750 jaar na de stadsrechten is Susteren nog altijd een dorp met een eigen taal en een warm hart. Doot ’t in ’t Zösters!